بسم اللَّـهِ الرَّ‌حْمَـٰنِ الرَّ‌حِيمِ

::درس بیست و پنجم به تاریخ: 18 شهریور 94

::قرار چهل روزه : نماز اول وقت

::قرار روز:  یا سَیِّدُ یا سَنَدُ یا صَمَد

::هدیه به : حضرت نوح علیه السلام

::تدبر در سوره مبارکه : قدر / بخش اول                         

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ ﴿۱﴾ ما [قرآن را] در شب قدر نازل كرديم

وَمَا أَدْرَاكَ مَا لَيْلَةُ الْقَدْرِ ﴿۲﴾ و از شب قدر چه آگاهت كرد

لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِّنْ أَلْفِ شَهْرٍ ﴿۳﴾ شب قدر از هزار ماه ارجمندتر است

تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِم مِّن كُلِّ أَمْرٍ ﴿۴﴾ در آن [شب] فرشتگان با روح به فرمان پروردگارشان براى هر كارى [كه مقرر شده است] فرود آيند

سَلَامٌ هِيَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْر(5) [آن شب] تا دم صبح صلح و سلام است

شان نزول:

در داستان نزول سوره قدر آمده است:امام حسن مجتبى عليه السلام از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله نقل فرمود: پيغمبر گرامى اسلام صلى الله عليه و آله در خواب ديد قوم بنى اميّه يكى پس از ديگرى بر بالاى منبر ايشان مى ‏روند و خطبه مى‏ خوانند. پس حضرت از اين خواب دلتنگ و ناراحت شد. جبرئيل نزد ايشان رفت و تسليت داد و سوره كوثر و سوره قدر را ابلاغ كرد.

سهل ساعدى مى‏گويد:پيغمبر خدا صلى الله عليه و آله در عالم خواب ديد ميمون‏ها و بوزينه‏هايى بر فراز منبرش بالا و پايين مى‏روند. آن حضرت از ديدن اين خواب غمگين و ناراحت گرديد، پس از اين حكايت، هرگز كسى ايشان را خندان نديد تا رحلت فرمود.

قاسم بن فضل حرّانى مى‏گويد:وقتى مدّت حكومت دودمان بنى‏ اميه را برشمرديم هزار ماه بوده است.  امام صادق عليه السلام در اين باره مى ‏فرمايد : رسول خدا صلى الله عليه و آله در عالم خواب مشاهده نمود كه بنى‏اميّه از منبرش بالا مى‏ روند و مردم را از راه هدايت برمى‏ گردانند. پس شب را اندوهگين به صبح رسانيد.

تدبر:

إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ

ضمیر در واژه «انزلناه» به قرآن شریف اشاره دارد و با این که نامى از کتاب پرشکوه خدا نیامده، موضوع روشن است.

در این آیه دیدگاه متفاوت است:

«ابن عباس» مى گوید: خدا قرآن را یک بار در شب قدر از «لوح محفوظ» به آسمان دنیا فرود آورد، آن گاه آن را به تدریج در مدت 23 سال بر پیامبر فرو فرستاد.

امّا «شعبى» مى گوید: منظور این است که: ما فرود تدریجى آیات قرآن را از شب قدر آغاز کردیم.

و به باور «مقاتل» قرآن یکبار از لوح محفوظ به فرشتگان نویسنده وحى در آسمان دنیا فرود مى آید، آن گاه در شب قدر هر سال، آن آیاتى که باید تا پایان سال فرود آید، به وسیله فرشته وحى بر قلب پیامبر خوانده مى شود.

چرا شب قدر؟

در مورد شب قدر و فلسفه این نامگذارى دیدگاه ها متفاوت است:

به باور پاره اى از جمله «مجاهد» بدان دلیل شب قدر را با این عنوان نام نهاده اند، که در آن خداى فرزانه همه امور سال و همه رویدادهاى آن را تقدیر و تنظیم مى کند. آن شب، شب بسیار پربرکتى است که قرآن مى فرماید: إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِی لَیْلَةِ مُبارَکةٍ... ما آن کتاب پر معنویت را در شبى فرخنده نازل کردیم.

و برکت آن، به خاطر این واقعیت است که خدا در آن شب، خیر و برکت و آمرزش خود را بر بندگان فرو مى فرستد.

از «ابن عباس» آورده اند که: همه رویدادها در شب پانزدهم شعبان تقدیر و تنظیم شده، و در شب قدر بر صاحبان آن ها سپرده مى شود.

زهرى مى گوید: منظور از شب قدر، عبارت است از شب بزرگ و با عظمت، چرا که وقتى گفته مى شود: او در چشم مردم قدر و منزلت دارد، منظور این است که: او داراى عظمت و مقام در نظر مردم است. در این آیه نیز واژه «قدر» به معنى عظمت و بزرگى آمده است، که مى فرماید : و ما قدروااللّه حق قدرة... بزرگى و عظمت خدا را آن گونه که باید نشناخته و بزرگ نداشتند.

«ابوبکر وراق» مى گوید: بدان دلیل شب قدر را به این نام خوانده است که هر کس حق آن شب را پاس دارد و شب زنده دارى کند، صاحب مقام و منزلت مى گردد.

و به باور پاره اى دیگر، این نامگذارى به خاطر پاداش بزرگ عبادت ها و برنامه هاى آن شب است.

به باور برخى دلیل این نامگذارى آن است که در چنین شبى کتاب پرشکوهى چون قرآن، بر انسان والایى چون محمد(ص)، براى مردمى چون امت پیامبر و به وسیله فرشته گرانقدرى چون جبرئیل فرود آمده است.

اما به باور برخى دیگر، بدان دلیل شب قدر را به این نام خوانده اند که شب تقدیر است، و خدا فرود قرآن را در آن مقرر فرموده

است.

و پاره اى نیز واژه «قدر» را به معنى تنگ گرفته اند و مى گویند: دلیل این نامگذارى آن است که در شب قدر، زمین بر فرشتگان تنگ مى شود. در این آیه نیز واژه «قدر» به معنى «تنگ» به کار رفته است که مى فرماید ...:  و من قدر علیه رزقة...بر انسان ثروتمند و توانگر است که از دارایى خود هزینه کند، و هر کس روزى او تنگ باشد، باید از آنچه خدا به او داده است هزینه نماید...

در کدامین ماه است؟

دراین مورد که شب قدر کدامین شب است، میان دانشمندان بحث و گفت گو است :گروهى بر این عقیده اند که منظور شب قدر زمان پیامبر خدا بود، آن گاه بر داشته شد.

امّا «ابوذر» آورده است که: به پیامبر گفتم: اى پیامبر خدا، شب قدر در روزگار پیامبران پیشین بود و در آن مقدرات انسان ها نازل مى شد، آیا پس از آنان برداشته شد؟ فرمود: نه، بلکه این شب پربرکت تا روز رستاخیز خواهد بود.

برخى برآنند که شب قدر، در میان همه شب هاى سال است، به همین دلیل به باور پاره اى اگر کسى طلاق همسر خود را بر شب قدر معلق سازد تا پایان سال طلاق او مؤثر نیست.

«ابن مسعود» بر اساس همین دیدگاه آورده است که: اگر کسى در همه شب هاى سال به عبادت و شب زنده دارى برخیزد، به پاداش شب قدر مى رسد. این سخن به گوش «عبد اللّه بن عمر» رسید و گفت: خداى او را بیامرزد که مى دانست شب قدر در ماه رمضان است، امّا او خواست مردم به یک شب بسنده نکنند و شب هاى بیشترى به عبادت و نیایش برخیزند. به همین دلیل هم دانشمندان بر آنند که شب قدر در ماه رمضان است.

والسلام علیکم و رحمه الله  و برکاته

ف - پورسلطان