بسم اللَّـهِ الرَّ‌حْمَـٰنِ الرَّ‌حِيمِ

::درس بیست و یکم به تاریخ :11 شهریور 94

::قرار چهل روزه : نماز اول وقت

::قرار روز :یا ستا رالعیوب

::هدیه به : حضرت حمزه (ع)

تدبّر در : سوره مبارکه زلزله/بخش دوم

اگر در گذشته بعضى از شهادت زمین تعجب مى کردند امروز یک نوار نازک یا یک دستگاه ضبط که به صورت یک دکمه به لباس دوخته مى شود مى تواند مسائل بسیارى بازگو کند.

جالب اینکه در حدیثى از على (علیه السلام ) مى خوانیم که فرمود: صلوا المساجد فى بقاع مختلفة ، فان کل بقعة تشهد للمصلى علیها یوم القیامة : در قسمتهاى مختلف مساجد نماز بخوانید، زیرا هر قطعه زمینى در قیامت براى کسى که روى آن نماز خوانده گواهى مى دهد.

و در حدیث دیگرى آمده است که امیر مؤ منان على (علیه السلام ) هنگامى که بیت المال را تقسیم مى کرد و خالى مى شد، دو رکعت نماز بجا مى آورد و مى فرمود:

اشهدى انى ملا تک بحق ، و فرغتک بحق : (روز قیامت ) گواهى ده که من تو را به حق پر کردم و به حق خالى کردم !.

در آیه بعد مى افزاید: این به خاطر آن است که پروردگار تو به زمین وحى کرده (بان ربک اوحى لها(.

و زمین در اجراى این فرمان کوتاهى نمى کند، تعبیر ((اوحى )) در اینجا به خاطر آن است که چنین سخن گفتن اسرارآمیز بر خلاف طبیعت زمین است و این جز از طریق یک وحى الهى ممکن نیست .

بعضى گفته اند: منظور این است که به زمین وحى مى کند آنچه در درون دارد بیرون بریزد.

سپس مى فرماید: در آن روز مردم به صورت گروه هاى مختلف از قبرها خارج شده ، در عرصه محشر وارد مى شوند، تا اعمالشان به آنها نشان داده شود!

)یومئذ یصدر الناس اشتاتا لیروا اعمالهم .(

))اشتات )) جمع شت (بر وزن شط) به معنى متفرق و پراکنده است ، این اختلاف و پراکندگى ممکن است به خاطر این باشد که اهل هر مذهبى جداگانه وارد عرصه محشر مى شوند، یا اهل هر نقطهاى از مناطق زمین جدا وارد مى شوند، و یا اینکه گروهى با صورتهاى زیبا و شاد و خندان ، و گروهى با چهره هاى عبوس و تیره و تاریک در محشر گام مى نهند.

یا هر امتى همراه امام و رهبر و پیشوایشان هستند، همانگونه که در آیه 71 سوره اسراء آمده : یوم ندعوا کل اناس بامامهم : روزى که هر گروهى را با پیشوایشان فرا مى خوانیم .

و یا اینکه مؤ منان با مؤ منان و کافران با کافران محشور مى شوند.

جمع میان این تفسیرها کاملا ممکن است زیرا مفهوم آیه گسترده است .

))یصدر)) از ماده ((صدر)) (بر وزن صبر) به معنى خارج شدن شتران از آبگاه است که به صورت انبوه و هیجان زده بیرون مى آیند به عکس ((ورود)) که به معنى داخل شدن آنها در آبگاه است و در اینجا کنایه از خروج اقوام مختلف از قبرها و آمدنشان در محشر براى حسابرسى است .

این احتمال نیز داده شده که منظور خروجشان از محشر، و حرکت به سوى جایگاهشان در بهشت و دوزخ است .

معنى اول با آیات گذشته تناسب بیشترى دارد.

منظور از جمله لیروا اعمالهم : تا اعمالشان را به آنها نشان دهند مشاهده جزاى اعمال است .

یا مشاهده نامه اعمال که هر نیک و بدى در آن ثبت است .

یا مشاهده باطنى به معنى معرفت و شناخت چگونگى اعمالشان است .

و یا به معنى ((تجسم اعمال )) و مشاهده خود اعمال است .

تفسیر اخیر با ظاهر آیه از همه موافق تر است ، و این آیه یکى از روشن ترین آیات بر مساءله تجسم اعمال محسوب مى شود که در آن روز اعمال آدمى به صورتهاى مناسبى تجسم مى یابد و در برابر او حضور پیدا مى کند، و همنشینى با آن مایه نشاط یا رنج و بلا است .

سپس به سرانجام کار هر یک از این دو گروه مؤ من و کافر، نیکوکار و بدکار، اشاره کرده مى فرماید: پس کسى که به اندازه سنگینى ذرهاى کار خیر انجام داده آن را مى بیند (فمن یعمل مثقال ذرة خیرا یره ).

و هر کس به اندازه سنگینى ذرهاى کار بد کرده آن را مى بیند! (و من یعمل مثقال ذرة شرا یره ).

باز در اینجا تفسیرهاى مختلفى ذکر شده که آیا جزاى اعمال را مى بیند و یا نامه اعمال را مشاهده مى کند و یا خود عمل را.

ظاهر این آیات نیز تاءکید مجددى است بر مساءله تجسم اعمال و مشاهده خود عمل ، اعم از نیک و بد در روز قیامت که حتى اگر سر سوزنى کار نیک یا بد باشد در برابر صاحب آن مجسم مى شود و آنرا مشاهده مى کند.

))مثقال )) در لغت هم به معنى ثقل و سنگینى آمده ، و هم ترازوئى که با آن سنگینى اشیاء را مى سنجند، و در اینجا به همان معنى اول است .

براى ((ذرة )) نیز در لغت و کلمات مفسران تفسیرهاى گوناگونى ذکر شده است : گاه به معنى مورچه کوچک ، و گاه گرد و غبارى که وقتى دست را بر زمین بگذاریم و برداریم به آن مى چسبد، و گاه به معنى ذرات بسیار کوچک غبار که در فضا معلق است و به هنگامى که آفتاب از روزنه اى به اطاق تاریک مى تابد آشکار مى گردد تفسیر شده است .

مى دانیم امروز کلمه ((ذره )) را به ((اتم )) نیز اطلاق مى کنند و بمب اتمى را ((القنبلة الذریة )) مى گویند، اتم به قدرى کوچک است که نه با چشم عادى ، و نه با دقیق ترین میکروسکوپها قابل مشاهده نیست ، و تنها آثار آن را مشاهده مى کنند، و حجم و وزن آن با محاسبات علمى قابل سنجش است ، و به قدرى کوچک است که چند میلیون روى نوک سوزنى جاى مى گیرد!

مفهوم ذره هر چه باشد منظور در اینجا کوچکترین وزنها است .

به هر حال این آیه از آیاتى است که پشت را مى لرزاند و نشان مى دهد که حسابرسى خداوند در آن روز فوق العاده دقیق و حساس است ، و ترازوهاى سنجش عمل در قیامت آنقدر ظریف است که حتى کوچکترین اعمال انسانى را وزن مى کنند و به حساب مى آورند.

والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته

ف - پورسلطان