بِسْمِ اللَّـهِ الرَّ‌حْمَـٰنِ الرَّ‌حِيمِ

::درس دوازدهم به تاریخ : 29 مرداد 94

::قرار چهل روزه : نماز اول وقت

::قرار روز : صلی الله علیک یا علی بن محمد (ع)

::هدیه به : امام جواد علیه السلام

تدبّر در : سوره مبارکه تکاثر/بخش اول

در زمان ظهور اسلام، بعضی از قبایل عرب چنان در تكاثر مشغول بودند كه با رفتن به قبرستان و دیدن قبر مردگانشان متنبه نشده، به تكاثر پرداخته، به تعداد بیشتر مردگان خود مباهات و فخر فروشی می كردند. این امر آنها را از معاد و جزای آن روز غافل كرده بود. آنها جهنم را باور نمی كردند و اظهار می كردند كه چگونه عذابی را كه ندیده ایم و برایمان قابل شناخت نیست باور كنیم؟  در چنین فضایی سوره تكاثر نازل شد.

ساختار سوره

یکصد و دومین سوره قرآن کریم است که مکی  و 8 آیه دارد.

این سوره به دو دسته تقسیم می شود:

دسته اول(آیات یك و دو): سوره با هشدار به مخاطبان آغاز می شود و خطر تكاثر را به آنها گوشزد می كند.

دسته دوم( آیات سه تا هشت): آنگاه مراحل علم به جحیم را بیان می كند.( آیات 3تا8). آیات دسته دوم روشن می كند كه تكاثر مانع دست یافتن علم به عذاب جحیم است

جهت سوره

تكاثر مانع علم به عذاب جحیم

متن سوره

اولین آیه به مخاطبان می فرماید كه تكاثر شما را مشغول كرده است« الهكم التكاثر». « التكاثر» به معنای « خود را به كثرت زدن» است. كثرتی كه حقیقت و واقعیت ندارد. « الهئكم» از « لهو» به معنای بازداشتن از امور مهم است.

یك سوال به ذهن خطور می كند: تكاثر آنها  را از چه امر مهمی باز داشته است؟سیاق آیات انتهایی كه مربوط به رویت جحیم و حساب اعمال است ، نشان می دهد تكاثر آنها را از رویت و علم به جحیم باز داشته است.

آیه دوم« حتی زرتم المقابر» از اوج كثرت زدگی آنها خبر می دهد. آنها با رفتن به قبرستان نه تنها عبرت نگرفتند و یاد معاد آنها را بیدار نكرد بلكه برای اثبات برتری خود  كثرت اموال و... را به رخ یكدیگر می كشیدند.

در آیه سوم با حرف « كلا» سخن از عذاب جحیم را آغاز می كند. « كلا» برای رد ونفی بكار می رود. بدین ترتیب خدای متعال بی توجهی آنها را به عذاب اخروی رد می كند و می فرماید كه بزودی حقیقت امر را خواهید شناخت و با « سوف» بر امكان تحقق آن تاكید می كند«كلا سوف تعلمون». این آیه به اولین مرحله از مراحل شناخت جحیم( جهنم) یعنی حالت احتضار اشاره دارد.( اولین مرحله از مراحل آخرت و آخرین مرحله از مراحل دنیاست. بعبارت دیگر همان موقع جان دادن و قبض روح را حالت احتضار گویند). در این حالت ، آدمی در می یابد كه دنیا و نعمتهایش گذران و تمام شدنی است و سرایی دیگر در انتظار اوست. تلاش او برای ماندن بی اثر است و جز رفتن چاره ای دیگر ندارد. بعبارت دیگر باور معاد و جهنم در این حالت به واقعیت نزدیك می شود.

در آیه بعد« ثم كلا سوف تعلمون» به مرحله دیگری از مراحل شناخت جحیم اشاره دارد « ثم»  ترتب رتبی و زمانی را می رساند. آیه قبلی هم از علم به جحیم در احتضار خبر می دهد. پس این آیه از علم به جحیم در برزخ خبر می دهد.

نوعی دیگر از شناخت جحیم از طریق علم حصولی امكان پذیر است و آن علم الیقین است كه آیه« كلا لو تعلمون علم الیقین»بدان پرداخته است. بعبارت دیگر با رویت قلبی (چشم برزخی) كه از آثار علم الیقین است می توان به شناخت معاد و و شهود جحیم نائل آمد.

والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته

ف - پورسلطان