عصرایران ؛ دومین دور مذاکرات ایران و امریکا روز سه شنبه در ژنو سوئیس برگزار شد. عباس عراقچی وزیر خارجه ایران و استیکو ویتکاف نماینده رئیس ایالات متحده آمریکا (ترامپ) ریاست هیات های دو کشور را برعهده داشتند.

با اینکه مذاکرات در شهر ژنو برگزار شد اما محل مذاکره، ساختمان اقامتگاه کنسول عمان در این شهر بود. بدر آلبوسعیدی وزیر خارجه عمان هم با سفر به ژنو، ماموریت انتقال پیام ها میان دو هیات را برعهده داشت.

پس از پایان مذاکره، دو طرف در کنار وزیر خارجه عمان واکنش های مثبت نسبی داشته اند.

چند نکته درباره مذاکرات قابل طرح است:

1- نتیجه مذاکرات چه می شود؟
این مهمترین سوالی است که هنوز نمی توان پاسخ قطعی و دقیق به آن داد. معمولا طرف ایرانی از عبارت های کلیشه ای، مبهم، کلی و دیپلماتیک استفاده می کند. شاید چاره ای هم جز این ندارد.
به ترامپ هم درباره استفاده از کلمات مثبت و منفی اش نمی توان اعتماد کرد یا اعتبار زیادی برای آنها قائل شد. ترامپ به معنی واقعی کلمه، یک فرد دروغگو و دورو است.  

دیدار و گفتگوی وزیر خارجه عمان و ویتکاف و کوشنر (نمایندگان ترامپ) در محل اقامتگاه کنسول عمان در ژنو سوئیس 

در مذاکرات قبلی ( قبل از جنگ 12 روزه) هم ترامپ سخنان مثبت بسیاری درباره مذاکرات با ایران گفت اما در نهایت جنگ شد و ترامپ هم از جنگ حمایت و در آن مشارکت کرد. در نهایت مشخص شد او درباره روند مذاکرات ناراضی بوده است. حتی مشخص شد خبرهایی که برخی رسانه های غربی به نقل از منابع آگاه درباره اختلاف شدید ترامپ و نتانیاهو درباره حمله به ایران منتشر شده بود نادرست بودند.
اگر طرف مذاکره ایران ، اروپا یا کره و ژاپن بود قطعا می شد از طریق سخنان مقامات آنها، به نتیجه واقعی وضعیت مذاکرات پی برد.

البته این بار یعنی بعد از پایان دور مذاکرات مذاکرات، وزیر خارجه و وزارت خارجه عمان موضع گیری مثبتی درباره مذاکرات داشتند. همین موضوع باعث می شود واقعا به این نتیجه برسیم که دور دوم، مثبت بوده است.

با این حال، ادامه اعزام گسترده تسلیحات ارتش امریکا به منطقه از جمله ارسال دومین ناو هواپیمابر به خاورمیانه در میانه مذاکرات باعث می شود به اهداف مذاکراتی امریکا شک کرد.
جی دی ونس معاون رئیس جمهور امریکا هم موضع دو پهلو درباره نتیجه مذاکرات اخیر داشت. علاوه بر این، وزیر خارجه و ترامپ روز به روز موضع گیری های منفی بیشتری علیه تهران مطرح می کنند. 

آیا مقامات امریکایی به دنبال مذاکره بی نتیجه و شکست خورده هستند تا اقدام نظامی بعدی خود را توجیه و مشروعیت ببخشند؟
آیا مقامات امریکایی از مذاکرات به عنوان ابزار خرید زمان برای تکمیل آمادگی ها برای جنگ استفاده می کنند؟
آیا ترامپ واقعا در مذاکره به دنبال توافق است و آمادگی تعامل و امتیاز دهی را دارد؟

در حال حاضر هیچ کدام از این گزینه ها را نمی توان کامل رد کرد. 

ساختمان اقامتگاه کنسول عمان در ژنو سوئیس محل مذاکرات غیرمستقیم ایران و امریکا - امروز

با این حال همین که دو طرف توافقی برای ادامه مذاکرات دارند یک نشانه مثبت است گرچه در مرحله قبلی، در حالی که هیات ایرانی و امریکایی برای دور ششم مذاکرات در مسقط عمان برنامه ریزی و توافق کرده بودند اسرائیل به تهران حمله کرد و جنگ 12 روزه شروع شد.

پنج آینده می توان برای مذاکرات ایران و آمریکا متصور است:
- توافق سریع
- شکست
- ادامه مذاکرات 
- حمله نظامی اسرائیل در میانه مذاکرات یا بعد از اعلام شکست مذاکرات و سپس حمایت نظامی امریکا از اسرائیل
- حمله نظامی امریکا بعد از اعلام شکست مذاکرات 
باید به این نکته توجه داشت. ترامپ به دنبال کسب توافق سریع و نتیجه ملموس برای اعلام پیروزی است.
به هر حال، هزار روز مذاکره بهتر از یک روز جنگ و درگیری و خشونت است. جلوگیری از جنگ و دور کردن سایه جنگ از ایران و منطقه را باید یکی از اهداف این مذاکرات دانست. تاکنون این هدف محقق شده ولو به صورت موقت. واکنش بازار جهانی نفت و بازار داخلی سکه و دلار و طلا این موضوع را تایید می کند.

2-  مذاکرات غیرمستقیم

ایران و امریکا، به صورت غیرمستقیم باهم گفتگو کرده اند. با استفاده از میانجی یعنی وزیر خارجه عمان که برای همین کار به ژنو سوئیس سفر کرده بود. در مذاکرات قبلی ( دور اول مذاکرات در 17 بهمن و 5 دور مذاکره قبل از جنگ 12 روزه) هم او این ماموریت را انجام داد.
ایران و امریکا قبلا و در سال 90 در عمان، مذاکرات مستقیم داشتند. این مذاکرات به صورت اعلام نشده، محرمانه و سری همزمان با مذاکرات ایران و 1+5 انجام شد. پذیرش غنی سازی ایران از سوی امریکا، مهمترین دستاورد این گفتگو  بود. اتفاقی که باعث شد توافق برجام در نتیجه مذاکرات ایران و 1+5 به دست آید.
قبل از این هم ایران و امریکا به صورت مستقیم در بغداد و درباره عراق گفتگو داشتند. (سال 1386 در محل نخست وزیری عراق)
پیش از این هم در زمان حمله نظامی امریکا به افغانستان (2001) و عراق (2003) نیز مقامات ایران و امریکایی باهم دیدار و مستقیم گفتگو داشته اند.

شیوه مذاکرات غیرمستقیم با انتقاداتی مطرح است و بسیاری معتقدند اگر مذاکرات مستقیم انجام شود احتمال نتیجه بخش بودن آن به مراتب بیشتر می شود. عراقچی وزیر خارجه تاکنون بارها این انتقادات را رد کرده است.

مذاکرات غیرمستقیم معمولا در جهان کمتر اتفاق می افتد اما انجام می شود. آخرین بار هم میان حماس و اسرائیل رخ داد. 

در مذاکرات دوحه قطر و شرم الشیخ مصر، مذاکرات میان اسرائیل و حماس با استفاده از میانجیگران (قطر، آمریکا، ترکیه و مصر) انجام شد. رد و بدل شدن پیام ها از طریق قطر و مصر انجام شد و امریکا و ترکیه هم پشتیبانی از مذاکرات را برعهده داشتند.

3-  عمان

با مذاکرات اخیر ایران و امریکا در مسقط عمان، جایگاه آن به عنوان کشور میانجی در منطقه بیش از بیش تقویت و به قدرت نرم عمان افزوده شد.

عمان همچنین نقش خود را به عنوان میانجی برتر میان ایران و آمریکا تثبیت کرد. کشوری که روابط بسیار خوبی با ایران و امریکا ، دو دشمن سرسخت دارد.

عمانی ها تلاش می کنند نقشی شبیه سوئیس در منطقه برای خود شکل دهند. بی طرفی نسبی در نزاع ها و بلوک بندی های خاورمیانه از یک سو و تمرکز بر آرامش و تجارت از سوی دیگر. 

کافی است بدانیم امارات و دقیق تر ابوظبی با ورود 10 ساله به جنگ داخلی یمن خود را درگیر جنگ و نزاع بی پایان کرد در حالی که با یمن همسایه نیست اما عمان با اینکه همسایه یمن است از ورود به جنگ داخلی این کشور خودداری کرد. همزمان عمانی ها تلاش کردند به عنوان مرکز میانجیگری و محل گفتگوها میان گروه ها و طرف های درگیر در یمن باشند.  مسقط بارها محل مذاکرات دو طرف اصلی جنگ داخلی یمن (دولت حوثی و دولت عدن) ، مذاکرات میان حوثی ها و آمریکا، مذاکرات میان عربستان سعودی و حوثی ها و طرف های مختلف یمن و منطقه و جهان بود و هست.

دولت تهران بعد از عراق، بهترین و گرم ترین روابط را با عمان دارد. عمان در طول دهه ها تلاش کرده میان ایران و دیگر کشورها، میانجیگری داشته باشد. نخستین آن، میانجیگری میان ایران و عراق در سال های نخستین آغاز جنگ 8 ساله است که بی نتیجه بود.

به لحاظ تعداد، عمان بیشترین میانجیگری ها و میزبانی از مذاکرات ایران و امریکا و دیگر کشورها را داشته است. 

مذاکرات قبلی ایران و امریکا هم قبل از جنگ در عمان برگزار شد. همچنین مذاکرات ایران و اوکراین بر سر اتهام حمایت تسلیحاتی ایران از روسیه در جنگ علیه اوکراین و سرنگونی هواپیمای اوکراینی در ایران هم در عمان انجام شد.

در 20 سال اخیر عمانی ها بارها با میانجیگری میان ایران و امریکا و کشورهای غربی زمینه آزادسازی شهروندان زندانی در دو طرف را مهیا کردند.

4-  چرا ژنو؟

شهر ژنو سوئیس به عنوان نقطه ای با فاصله مساوی جغرافیایی از ایران و امریکا تعیین شده است. مسافت پروازی امریکا تا عمان برای مقامات امریکایی بسیار طولانی است.
 از شهر واشنگتن دی سی تا پایتخت عمان پرواز مستقیم، کمیاب است و حدود 14 ساعت طول می کشد در حالی که پروازهایی با توقف در استانبول یا دبی، این زمان تا 20 ساعت طول می کشد. پرواز مستقیم تهران تا مسقط حدود 2 تا  2.5 ساعت طول می کشد. به همین دلیل منطقه ای در وسط فاصله ایران و امریکا تعیین شده است.

ضمن اینکه روابط ایران و کشورهای اروپایی نیز تیره شده است. اتحادیه اروپا به تازگی سپاه را در فهرست سازمان های تروریستی قرار داد.

در این میان سوئیس واقعا کشور بی طرف در اروپاست که می تواند میزبان مقامات ایران و مذاکرات تهران - واشنگتن باشد.
سوئیس همزمان، میزبان مذاکرات مشترک مقامات روسیه - امریکا و اوکراین هم بود در حالی که اتحادیه اروپا مقامات روسیه را تحریم کرده اند.
در مذاکرات قبلی، دو دور مذاکرات ایران و امریکا در محل اقامتگاه سفیر عمان در رم ایتالیا برگزار شد. این بار اما روابط با ایتالیا پرتنش شده است. بعد از اقدام یک نماینده مجلس در پاره کردن عکس شماری از مقامات اروپا و ایتالیا، وزارت خارجه ایتالیا سفیر ایران را احضار کرد.

5- چرا عمان به جای ترکیه؟

پیش از این و قبل از آغاز مذاکرات، ایران و امریکا بر سر محل مذاکرات وارد رویارویی شدند. در نهایت ایران خواستار جایگزینی مسقط عمان به جای استانبول ترکیه شد و آمریکا هم با عقب نشینی از موضع قبلی اش، عمان را قبول کرد. 
چرا تهران بر عمان به جای ترکیه اصرار داشت؟

-  ایران قصد داشت برای مقابله با طرح امریکا یعنی مذاکره زیر فشار تهدید نظامی، ایده خود یعنی زورآزمایی قبل از مذاکره را اجرا کند و در این زمینه هم موفق شد.

- ترکیه کشوری هم وزن ایران و یکی از بازیگران منطقه ای است. 

- اردوغان رئیس جمهوری ترکیه شخصا روابط خیلی خوبی با ترامپ دارد برخلاف عمان که با وجود رابطه خیلی خوب این کشور با امریکا اما میان شخص سلطان هیثم و ترامپ رابطه گرم شخصی وجود ندارد.
- فضای رسانه ای عمان متفاوت از فضای رسانه ای استانبول ترکیه است. استانبول یکی از پایتخت های رسانه ای خاورمیانه و جهان است. تعداد زیاد خبرنگاران رسانه های داخلی و منطقه ای و جهانی قابل مقایسه با فضای محدود رسانه ای در عمان نیست که هم رسانه هایش کم تعدادند هم فضای بازی کوچکتر و محدودتری دارند هم محل استقرار یا رفت و آمد و فعالیت خبرنگاران و رسانه ها نیست.

این موضع ایران قبل از این هم تکرار شده بود. وقتی ترامپ از طریق امارات به ایران پیشنهاد مذاکره داد و فرستاده رئیس دولت امارات پیام ترامپ را به تهران منتقل کرد اما ایران گزینه عمان را برای مذاکره انتخاب کرد.

- ایران با سپردن میزبانی مذاکرات به عمان تلاش می کند از این کشور بابت همکاری هایش با تهران در زمینه های مختلف اعلام شده و نشده تشکر کند. عمان نه تنها به عنوان یک کانال ارتباطی میان ایران و دیگر کشورهاست بلکه همکاری هایی در زمینه های دور زدن تحریم و موضوعات مشابه هم  دارد.