بسم اللَّـهِ الرَّ‌حْمَـٰنِ الرَّ‌حِيمِ

::درس سی و هفتم به تاریخ:12 مهر 94

::قرار چهل روزه : نماز اول وقت

::قرار روز : یا عالِمُ یا عادِلُ

::هدیه به : حضرت ادریس علیه السلام

::تدبر در سوره مبارکه : شرح/بخش اول

اين سوره در «مكّه» نازل شده و داراى 8 آيه است‏.

•  گزیده لغات:

شرح:شرح به معنای گسترش مخصوص در موضوعی است.

عسر: سختی و تنگنای شدید

یسر: سهولت در کارها

• نکــــات:

 شرح صدر باعث افزایش توانایی برای انجام دستورات حق حتی در شرایط سخت می شود.

 از لوازم شرح صدر، توانایی برای تحمل سختی است.

 آسانی پس از هر سختی پاداش میزان رشدی است که فرد پیدا کرده است که این رشد همان میزان نزدیکی به خداوند است.

 این آسانی به معنای نزدیکی به خدا و عبادت اوست.

حتی یک لحظه هم نباید از عبادت و حرکت به سمت خدا دست برداشت.

• غرض سوره:

برای رشد کردن و رسیدن به خداوند و بدست آوردن یسر باید برنامه ریزی داشت و یک لحظه از عبادت خداوند دست برنداشت.

•  محتوا و فضيلت سوره:

معروف اين است كه اين سوره بعد از سوره و الضحى نازل شده است و محتواى آن نيز همين مطلب را تاييد مى ‏كند چرا كه در اين سوره باز قسمتى از مواهب الهى بر پيغمبر اكرم (ص‏) شمرده شده است در واقع سه نوع موهبت بزرگ در سوره و الضحى آمده بود و سه موهبت بزرگ در سوره ا لم نشرح آمده است مواهب گذشته بعضى مادى و بعضى معنوى بود اما مواهب سه‏گانه اين سوره همه جنبه معنوى دارد و عمده اين سوره بر سه محور دور مى‏زند : يكى بيان همين نعمتهاى سه‏گانه و ديگر بشارت به پيامبر از نظر بر طرف شدن مشكلات دعوت او در آينده و ديگر توجه به خداوند يگانه و تحريص و ترغيب به عبادت و نيايش .

و به همين دليل در روايات اهل بيت (عليهم‏ السلام‏) چنانكه قبلا هم اشاره كرده ‏ايم اين دو به منزله يك سوره شمرده شده است و لذا در قرائت نماز براى اينكه يك سوره كامل خوانده شود هر دو را با هم مى‏ خوانند.

در ميان اهل سنت نيز بعضى طرفدار اين نظريه هستند چنانكه فخر رازى از طاووس و عمر بن عبد العزيز نقل كرده كه آنها نيز مى‏ گفتند اين دو سوره سوره واحده است و در يك ركعت هر دو را تلاوت مى‏ كردند و ميان اين دو بسم الله را حذف مى‏ كردند ( ولى طبق فتاواى فقهاى ما بسم الله در هر دو بايد باشد و اينكه مرحوم طبرسى در مجمع البيان نقل كرده كه فقهاى ما بسم الله را حذف مى‏ كنند درست به نظر نمى‏ رسد( .

عجب اينكه فخر رازى بعد از ذكر قول كسانى كه آنها را سوره واحده مى‏ گويند ، مى‏گ ويد اين سخن درست نيست زيرا محتواى آن دو با هم فرق دارد.

سوره و الضحى هنگامى نازل شد كه رسول خدا از ايذاء كفار ناراحت بود و در محنت و اندوه بسر مى ‏برد در حالى كه دومى وقتى نازل شد كه پيغمبر خوشحال و شادمان بود اين دو چگونه با هم جمع مى‏ شود.

ولى اين استدلال عجيبى است چرا كه هر دو سوره سخن از زندگى گذشته پيغمبر مى‏ گويد و اين در حالى بود كه بسيارى از مشكلات را پشت سر نهاده و قلب پاك او غرق اميد و سرور بوده است هر دو سوره از مواهب الهى سخن مى‏ گويد و گذشته سخت و پر محنت را يادآور مى‏ شود تا مايه تسلى خاطر پيامبر و اميدوارى بيشتر و كاملتر گردد.

به هر حال پيوند نزديك محتواى اين دو سوره چيزى نيست كه قابل شك و ترديد باشد نظير همين معنى در سوره فيل و قريش نيز خواهد آمد ان شاء الله ،در اينكه اين سوره ( ا لم نشرح ) در مكه نازل شده يا مدينه از بيانات فوق روشن مى ‏شود كه در مكه نازل شده است ولى با توجه آيه و رفعنا لك ذكرك : ما نام تو را بلند كرديم بعضى معتقدند كه در مدينه نازل شده است در آن زمان كه آوازه اسلام و پيامبر همه جا را گرفته بود ولى انصاف اين است كه اين دليل قانع كننده نمى‏ باشد زيرا پيغمبر اكرم (ص) با تمام مشكلاتى كه در مكه داشت بلند آوازه بود و در تمام محافل سخن از قيام و رسالت و دعوت او بود و به وسيله اجتماع سالانه حج اين آوازه به ساير مناطق حجاز مخصوصا مدينه رسيد.

در فضيلت تلاوت اين سوره در حديثى از پيغمبر اكرم (ص‏) مى‏خوانيم كه فرمود : من قرأها اعطى من الاجر كمن لقى محمدا (ص‏) مغتما ففرج عنه : هر كس اين سوره را بخواند پاداش كسى را دارد كه محمد (ص) را غمگين ديده و اندوه را از قلب او زدوده است.

والسلام علیلم و رحمه الله و برکاته

ف - پورسلطان